و ازدحام اين خاك پاك نسبت بدين زمان از هزار يكى و از بسيار اندكى « 1 » بوده سلف در باب اين بلدهء خلد آئين كتب ساخته « 2 » و از كيفيت قضايا و وقايع تاليفات مشتمل بر ذكر هرگونه عجايب و بدايع پرداخته مثل : « 3 » امام ابو اسحق احمد بن ياسين .

--> ( 1 ) - س : از هزار يكى و بسيار اندكى . مج . س : از هزار يكى و از بسيار اندكى . ( 2 ) - س : ساخته‌اند و از . مج . مك : ساخته و از . ( 3 ) - الامام ابو اسحق احمد بن ياسين الحداد ، از مشاهير علما و محدثين و يكى از استادان ابو عبيده هروى نويسنده كتاب معروف ( الغريبين ) مىباشد . حدّاد در تاريخ هرات كتاب تاليف نموده و كتاب او قديم‌ترين تواريخ هرات مىباشد . ابو نصر عبد الرحمن بن عثمان بن منصور الهروى الفامى مورخ هرات . ولادت او در ذى الحجه سال 472 . ه در هرات و وفات او در ليله پنجشنبه 25 ذى الحجه سال 546 . ه نيز در هرات بوده است . « طبقات الشافعية الكبرى » ابن سبكى - ج / 4 / ص 245 - 246 . يافعى مينويسد : ( سنة ست و اربعين و خمس مايه . فيها توفى الحافظ ابو نصر عبد الرحمن بن عبد الجبار الفامى و كان صالحا فاضلا . . . . . ) - مرات الجنان يافعى - ج / 3 / ص 284 . و ابو سعد سمعانى در تفسير نسبت فامى ميگويد : ( الفامى - بفتح الفاء و فى اخرها الميم هذه النسبه الى الحرفه و هو لمن يبيع الاشياء من الفواكه اليابسه و يقال لها - البغال - . . . . ) انساب - سمعانى - نسخه خطى كتابخانه ملى ملك . و خواندمير او را ، ( مولانا شهاب الدين عبد الله فامى ) نوشته و ميگويد معاصر و مداح سلطان عز الدين عمر مرغنى ( جد پادشان كرات ) بوده است . صدر الدين ربيعى پسر خطيب قصبه پوشنگ ( فوشنج ) هرات صدر شعراء دربار هرات در عصر ملوك كرت . ولادت او در 671 . ه در پوشنگ هرات و وفات او در سال 702 . ه در قلعه ( خيسار ) اتفاق شده است . ربيعى در دربار ملك فخر الدين كرت مقام ارجمندى يافته و بامر او مثنوى در تاريخ هرات و ملوك كرت بر منوال شاهنامه فردوسى در ششهزار بيت برشته نظم كشيده و آن را ( كرت‌نامه ) ناميده است . از جمله آن حماسه تاريخى در وصف بنياد پوشنگ هرات ميگويد : شنيدم ز دانش‌پژوهى براز * كه بد موبد و بخرد و كارساز كه هوشنگ پوشنگ را ساختست * چو خرّم بهشتش بر آراستست همه باغ و راغش پر از بوى و رنگ * بآرايش او را ز فردوس ننگ بهرگوشه كاخى و كاشانه * بهشت برين پيشش افسانه در و دشت او سبز و آب روان * بهرسوى سرو و گل و ارغوان چپ و راستش باغ و بستان و كشت * به صد پايه بهتر ز خرم بهشت سيفى هروى : سيف بن محمد بن يعقوب الهروى مولف ( تاريخ‌نامه هرات ) در احوال بعضى از ملوك كرت